Giá trị văn hóa bản địa của các danh hiệu truyền thống
Nằm trong khuôn khổ Lễ hội Sen Hà Nội 2026, Ủy ban nhân dân phường Tây Hồ đã tổ chức đón nhận Bằng công nhận "Làng nghề ướp trà sen Quảng Bá" và "Nghề ướp trà sen Quảng An". Cột mốc này diễn ra song song với việc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ghi danh nghề ướp trà sen Quảng An vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Sự công nhận mang tính pháp lý này là minh chứng cho giá trị lịch sử, tri thức dân gian độc đáo của vùng đất Tây Hồ, đồng thời ghi nhận nỗ lực trao truyền bí quyết của nhiều thế hệ nghệ nhân trước áp lực từ xu hướng đô thị hóa. Về mặt kinh tế, đây là cơ sở quan trọng để xây dựng thương hiệu địa phương, nâng cao giá trị thương mại của sản phẩm trà sen trên thị trường.
Thương hiệu trà sen Tây Hồ gắn liền với nguồn nguyên liệu đặc trưng là loài sen bách diệp sinh trưởng tại vùng lòng hồ. Đặc điểm thổ nhưỡng và nguồn nước tại đây giúp hoa sen có hương thơm đậm và giữ mùi lâu, tạo nên chất lượng khác biệt cho sản phẩm trà ướp hương thủ công. Từ lợi thế tự nhiên này, cư dân địa phương đã phát triển kỹ thuật ướp trà độc đáo, biến thức quà này thành một nét đặc trưng của văn hóa thủ đô. Việc chuẩn hóa danh hiệu cho các làng nghề phản ánh định hướng chủ động khai thác các giá trị bản sắc để làm động lực thúc đẩy kinh tế, dịch vụ nông nghiệp đô thị.
Thách thức duy trì vùng nguyên liệu và quản trị chất lượng
Tuy nhiên, việc đón nhận danh hiệu cũng đặt ra những bài toán thực tế ở giai đoạn hậu lễ hội, đặc biệt là công tác duy trì diện tích trồng sen bách diệp. Trong những năm qua, không gian các đầm sen tự nhiên quanh hồ Tây đối mặt với nguy cơ thu hẹp do tốc độ xây dựng hạ tầng và yêu cầu điều tiết nước đô thị. Việc bảo vệ nghiêm ngặt môi trường nước tại đây là yếu tố quyết định để giữ nguyên chất lượng hoa sen bách diệp, tránh làm ảnh hưởng đến hương vị đặc trưng của cánh trà thành phẩm. Do đó, việc phối hợp giữa chính quyền phường Tây Hồ và các sở, ngành trong việc khoanh vùng bảo tồn các đầm sen gốc được xem là giải pháp cốt lõi để bảo đảm nguồn cung ứng nguyên liệu bền vững.
Song song với việc giữ gìn vùng nguyên liệu, thị trường trà sen hiện nay cũng đòi hỏi các công cụ quản lý chất lượng minh bạch hơn. Để kiểm soát tình trạng mạo nhận xuất xứ trà sen hồ Tây trên các sàn giao dịch thương mại điện tử, địa phương có định hướng đẩy mạnh quy trình chuẩn hóa từ khâu thu hái, chế biến của các hộ làng nghề đến khâu đóng gói thành phẩm. Việc đưa sản phẩm tham gia chương trình OCOP, kết hợp cấp mã định danh và ứng dụng chuyển đổi số như mã QR để truy xuất nguồn gốc, sẽ giúp người tiêu dùng dễ dàng nhận diện sản phẩm chính hiệu, qua đó bảo vệ quyền lợi kinh tế trực tiếp cho đội ngũ nghệ nhân làm nghề hằng ngày.
Tích hợp làng nghề truyền thống vào định hướng phát triển du lịch
Danh hiệu làng nghề là nền tảng để quận Tây Hồ quy hoạch các không gian du lịch trải nghiệm có chiều sâu. Thay vì chỉ sản xuất nhỏ lẻ tại các hộ gia đình, không gian văn hóa tại Quảng Bá và Quảng An có thể phát triển thành những điểm dừng chân thu hút khách tham quan. Tại đây, du khách có thể tìm hiểu quy trình bóc tách gạo sen, trải nghiệm kỹ thuật sao sấy thủ công và thưởng thức trà tại chỗ, tạo đòn bẩy phát triển cho các dịch vụ phụ trợ như ẩm thực, lưu trú sinh thái.
Sự chuyển dịch của trà sen Tây Hồ từ sản vật truyền thống sang sản phẩm công nghiệp văn hóa đòi hỏi sự đầu tư đồng bộ về cả hạ tầng kỹ thuật lẫn cơ chế hỗ trợ đội ngũ nghệ nhân kế cận. Việc gìn giữ chất lượng cốt lõi, kết hợp linh hoạt với các giải pháp truyền thông số sẽ quyết định sức sống lâu dài của làng nghề trong đời sống đương đại. Khi các giải pháp quản lý được vận hành hiệu quả, không gian di sản hồ Tây sẽ tạo ra một chuỗi giá trị tuần hoàn, vừa mang lại hiệu quả kinh tế cho cộng đồng bản địa, vừa góp phần bảo tồn cảnh quan thiên nhiên đặc biệt của thủ đô.
Bảo An