Giá trị sinh thái của quần thể chè cổ thụ trên đỉnh Giàng Pằng
Sự kiện Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam trao Bằng công nhận Cây Di sản Việt Nam cho quần thể 20 cây chè Shan tuyết tại thôn Giàng Pằng, xã Sơn Lương là một dấu mốc ý nghĩa đối với cộng đồng bản địa và ngành trà địa phương. Theo đánh giá, các gốc chè được vinh danh đợt này đều có tuổi đời trên 100 năm, trong đó có những cây cổ thụ ước tính lên đến 800 năm tuổi. Sinh trưởng tự nhiên ở độ cao trên 1.500 m so với mực nước biển, nơi quanh năm sương mù và mây bao phủ, quần thể chè này sở hữu những đặc tính sinh trưởng độc đáo. Nhiều gốc chè có đường kính lớn từ 0,8 đến 1,2 m với thân cây xù xì bám màu rêu phong, phản ánh sức sống bền bỉ qua nhiều giai đoạn biến động của thời tiết và khí hậu.
Đợt công nhận này tiếp tục làm phong phú thêm bản đồ cây di sản của địa phương. Trước đó, vào tháng 9/2019, Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam cũng đã trao bằng công nhận cho quần thể 100 cây chè Shan tuyết cổ thụ phân bổ trên diện tích hơn 70 ha tại địa bàn. Việc định danh và bảo tồn các gốc chè cổ không chỉ dừng lại ở ý nghĩa pháp lý nhằm bảo vệ nguồn gen quý hiếm, mà còn là nền tảng cần thiết để địa phương xây dựng câu chuyện thương hiệu. Đối với thị trường nông sản hiện nay, danh hiệu di sản là cơ sở quan trọng để nâng cao giá trị kinh tế, đưa sản phẩm tiếp cận phân khúc trà cao cấp và mở ra tiềm năng phát triển du lịch sinh thái trải nghiệm.
Năng lực tự chủ quy trình sản xuất và mục tiêu liên kết tiêu thụ
Hiện tại, thôn Giàng Pằng đang sở hữu vùng nguyên liệu với quy mô trên 100 ha chè, trong đó diện tích chè cổ thụ chiếm tỷ trọng tới 80%. Để tối ưu hóa chuỗi giá trị và giảm bớt sự phụ thuộc vào việc bán chè tươi thô cho thương lái, người dân địa phương đã chủ động tổ chức lại sản xuất. Thôn đã hình thành 4 cơ sở thu mua và chế biến tại chỗ, bao gồm 3 hợp tác xã và 1 cơ sở tư nhân. Thay vì các phương thức sao sấy thủ công lạc hậu, các cơ sở này bước đầu đã áp dụng các quy trình kỹ thuật hiện đại để đa dạng hóa sản phẩm, sản xuất thành công các dòng trà có giá trị kinh tế như hồng trà, lục trà, bạch trà và trà bánh phổ nhĩ sống.
Mặc dù đã làm chủ được quy trình chế biến cơ bản, song thách thức lớn nhất của vùng chè Giàng Pằng hiện nay vẫn là khâu định hình thương hiệu và mở rộng kênh phân phối trên thị trường. Tại buổi lễ đón nhận bằng công nhận, đại diện ban quản lý địa phương bày tỏ mong muốn thiết lập mối liên kết chặt chẽ với các doanh nghiệp và nhà đầu tư lớn nhằm chuẩn hóa hệ thống nhãn mác, đẩy mạnh hoạt động xúc tiến thương mại và xây dựng chuỗi bao tiêu sản phẩm ổn định. Việc nhiều doanh nghiệp đến khảo sát, tìm kiếm cơ hội hợp tác ngay tại sự kiện cho thấy tín hiệu khả quan trong việc kết nối đưa sản phẩm trà di sản tiếp cận sâu hơn với các chuỗi cung ứng nông sản chất lượng cao.
Chiến lược phát triển bền vững gắn liền với quản lý chất lượng tại gốc
Đại diện chính quyền và cấp ủy xã Sơn Lương khẳng định, danh hiệu Cây Di sản là bệ phóng truyền thông thuận lợi, song để duy trì hiệu quả kinh tế lâu dài, yếu tố quyết định vẫn nằm ở năng lực quản trị và bảo tồn thực địa. Kinh nghiệm từ các vùng nguyên liệu đặc sản cho thấy, việc kiểm soát nghiêm ngặt quy trình canh tác, tuyệt đối không lạm dụng hóa chất nông nghiệp và khai thác lá tươi một cách khoa học để bảo vệ tán cây là điều kiện tiên quyết. Bên cạnh đó, chính quyền địa phương cũng định hướng hỗ trợ các hợp tác xã tiếp cận nguồn vốn ưu đãi để nâng cấp máy móc, đồng bộ công nghệ đóng gói chân không nhằm giữ vững chất lượng sản phẩm đồng nhất giữa các mẻ chế biến.
Tương lai phát triển của vùng chè Shan tuyết Giàng Pằng sẽ gắn liền giữa mục tiêu bảo tồn di sản với tư duy thích ứng thị trường. Việc xây dựng mô hình kết hợp giữa nông nghiệp sinh thái và du lịch trải nghiệm hái trà cổ thụ sẽ giúp gia tăng nguồn thu nhập tại chỗ cho đồng bào vùng cao. Khi mỗi sản phẩm trà đến tay người tiêu dùng được chứng thực rõ ràng về nguồn gốc xuất xứ và mang theo câu chuyện văn hóa nguyên bản của đại ngàn, giá trị của nông sản đặc sản sẽ được khẳng định bền vững, góp phần tạo sinh kế ổn định và thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội địa phương.
Bảo An