Không gian hội làng giữa vùng lõi sản xuất
Nằm bám dọc trục Quốc lộ 3 đoạn Thái Nguyên đi Chợ Mới, xã Vô Tranh lâu nay được biết đến như một trong những vùng sản xuất chè nguyên liệu trọng điểm của huyện Phú Lương. Dù sở hữu diện tích canh tác lớn cùng chất lượng búp chè không thua kém các vùng lân cận, câu chuyện thương hiệu của Vô Tranh nhiều năm qua vẫn chịu cảnh lép vế trước những cái tên đã định hình vững chắc như Tân Cương hay La Bằng.
Sự kiện văn hóa mở màn vào ngày 06/11/2026 tại Trung tâm Văn hóa - Thể thao xã, nằm ở vị trí Km81 + 50 trên tuyến huyết mạch này, là một bước đi chủ động nhằm kéo công chúng và bạn hàng thương mại về tận mắt chứng kiến năng lực làm nghề của cư dân bản địa.
Hưởng ứng chuỗi hoạt động kỷ niệm 195 năm thành lập tỉnh và Festival Trà Quốc tế 2026, sự kiện 'Hương chè Vô Tranh - Rạng rỡ di sản, Khát vọng vươn xa' tại Vô Tranh không chọn cách tổ chức đóng kín trong hội trường mà trải rộng ra thực địa nương đồi và các không gian mở.
Việc quy tụ 30 trại đại đoàn kết do chính người dân các thôn xóm tự tay dựng và trang trí dọc khuôn viên trung tâm tạo nên không khí ngày hội làng truyền thống. Sự đan xen giữa hội thi gói bánh chưng, các gian trưng bày bánh trái dân gian với không gian sinh hoạt cộng đồng giúp sự kiện vượt khỏi khuôn khổ một hội chợ nông sản đơn thuần. Đây là dịp để các xóm làng phô diễn sự gắn kết, tạo điểm chạm văn hóa tự nhiên cho du khách thập phương trước khi bước vào những trải nghiệm sâu hơn về cây chè.
Sàn đấu kỹ nghệ trên đồi Gốc Gạo và bên chảo sao nhiệt
Điểm nhấn thu hút sự chú ý lớn nhất của ngày hội nằm ở chuỗi hoạt động tay nghề diễn ra xuyên suốt cả ngày 06/11. Ngay từ sáng sớm, đồi chè Gốc Gạo trở thành sàn so tài trực tiếp của những thợ hái chè lành nghề nhất địa phương thông qua hội thi hái chè nhanh.
Trong sản xuất chè búp chất lượng cao, khâu thu hái bằng tay giữ vai trò quyết định đối với độ đồng đều của nguyên liệu đầu vào. Người thợ không chỉ phải chạy đua với thời gian mà còn phải bảo đảm đúng quy chuẩn ngắt 1 tôm 2 lá hoặc 1 tôm 3 lá, tuyệt đối không để dập nát búp non hay lẫn cọng già.
Việc đưa quy trình thu hái lên thành một cuộc thi công khai giúp người tiêu dùng hiểu rõ sự nhọc nhằn và độ tỉ mỉ của người nông dân đằng sau mỗi gói chè thành phẩm.
Đến buổi chiều, sự kịch tính chuyển dịch về khu vực thi sao chè thủ công, nơi các nghệ nhân địa phương đối diện trực tiếp với chảo gang đỏ lửa. Dù công nghệ sao sấy bằng máy tôn quay đã phổ biến trong hầu hết các hộ gia đình, kỹ nghệ sao chè bằng tay truyền thống vẫn là thước đo cao nhất để đánh giá bản lĩnh của người làm nghề.
Việc kiểm soát nhiệt độ đáy chảo bằng củi lửa, cảm nhận độ ẩm của từng nắm lá qua lòng bàn tay và điều chỉnh lực vò sao cho búp chè xoăn chặt mà không gãy vụn đòi hỏi kinh nghiệm tích lũy qua nhiều năm. Bên cạnh các môn thể thao dân gian sôi nổi, màn trình diễn sao chè tỏa hương cốm ngào ngạt giữa sân trung tâm chính là lời thuyết phục chân thực nhất về chất lượng chè Vô Tranh, minh chứng rằng máy móc có thể tăng sản lượng nhưng bàn tay con người mới là yếu tố quyết định độ tinh xảo của sản phẩm.
Tôn vinh tri thức bản địa thành di sản quốc gia
Thời khắc quan trọng nhất của ngày hội diễn ra vào tối 06/11 với lễ công bố quyết định đưa Tri thức trồng và chế biến chè Thái Nguyên vào Danh mục quốc gia về di sản văn hóa phi vật thể. Danh hiệu này khẳng định toàn bộ kinh nghiệm chọn đất, ươm giống, chăm bón và điều lửa của người nông dân chính là một tài sản văn hóa sống.
Sắc thái đêm hội thêm phần trọn vẹn với điệu múa Tắc Xình của đồng bào Sán Chay, tiếng gõ tre nứa mộc mạc bên ánh lửa trại bập bùng, đánh thức niềm tự hào để thế hệ trẻ tiếp tục gắn bó với nương đồi quê hương.
Danh hiệu di sản quốc gia chỉ thực sự phát huy giá trị nếu giúp nâng cao thu nhập trên từng héc-ta chè cho người dân. Tận dụng lợi thế nằm trên trục giao thông kết nối lên Bắc Kạn và Cao Bằng, Vô Tranh cần sớm quy hoạch đồi chè Gốc Gạo thành điểm dừng chân trải nghiệm du lịch nông nghiệp đạt chuẩn.
Bán chè kèm theo câu chuyện văn hóa, chứng nhận di sản và bao bì OCOP chỉn chu sẽ giúp nông sản bản địa thoát khỏi cảnh bán thô giá rẻ. Sự kiện ngày 06/11 đã khơi dậy thành công tinh thần cộng đồng, và chặng đường tiếp theo đòi hỏi tính kỷ luật trong sản xuất sạch để hương chè Vô Tranh tự tin cạnh tranh trên thị trường cả nước.
Bảo An