Vùng trung du Tiên Phước thuộc tỉnh Quảng Nam cũ, nay là thành phố Đà Nẵng, từ lâu được biết đến với những vườn lòn bon xanh mướt trải dài trên triền đồi.
Lòn bon được xem là loại trái cây quý của vùng đất này. Khi vào mùa, từng chùm quả chín vàng dưới nắng sớm, gợi nhắc nhịp sống hiền hòa của miền trung du. Từ nguồn nguyên liệu hữu cơ ấy, những giọt rượu vang lòn bon ra đời thông qua quá trình lên men tự nhiên, không chưng cất, giữ lại hương vị nguyên sơ của núi rừng và bàn tay lao động cần mẫn của người dân địa phương.
Trong tâm thức người Tiên Phước, rượu vang lòn bon không đơn thuần là một thức uống. Đó là kết tinh của kinh nghiệm nhiều đời, của sự kiên trì, tỉ mẩn và niềm say mê với cây trái quê hương. Rượu được ủ trong thùng gỗ sồi, không sử dụng chất bảo quản, bảo đảm các điều kiện nghiêm ngặt về nhiệt độ, độ ẩm, để từng giọt rượu đạt độ hài hòa về màu sắc, hương vị và chất lượng.
Năm 2019, sản phẩm rượu vang lòn bon của Hợp tác xã Phước Tuyên được UBND tỉnh Quảng Nam công nhận đạt chuẩn OCOP 3 sao.
Năm 2019, sản phẩm rượu vang lòn bon của Hợp tác xã Phước Tuyên được UBND tỉnh Quảng Nam công nhận đạt chuẩn OCOP 3 sao. Đây là dấu mốc quan trọng, khẳng định uy tín và chất lượng của sản phẩm địa phương, đồng thời mở ra cơ hội để rượu vang lòn bon tiếp cận thị trường rộng lớn hơn. Từ đó đến nay, sản phẩm đã có mặt tại nhiều nhà hàng, siêu thị, cửa hàng thực phẩm an toàn ở Đà Nẵng, Tam Kỳ, Hội An và được giới thiệu trên các sàn thương mại điện tử.
Theo ông Tống Phước Thuần, thành viên Hợp tác xã Phước Tuyên, rượu vang lòn bon được sản xuất từ trái lòn bon hữu cơ, đạt các tiêu chuẩn TCVN 11041-1:2017 và TCVN 11041-2:2017. Quy trình chế biến tuân thủ phương thức truyền thống kết hợp kiểm soát kỹ thuật hiện đại, lên men tự nhiên, không qua chưng cất, bảo đảm an toàn thực phẩm theo quy định QCVN 6-3:2010 của Bộ Y tế. Mỗi mẻ rượu đều được kiểm nghiệm nghiêm ngặt trước khi đưa ra thị trường.
Để chủ động nguồn nguyên liệu, Hợp tác xã đã liên kết với 75 hộ dân trên địa bàn các xã thuộc huyện Tiên Phước cũ, nay là các xã Sơn Cẩm Hà, Tiên Phước, Thạnh Bình, Lãnh Ngọc, mở rộng vùng trồng lòn bon lên khoảng 15 ha. Không chỉ thu mua sản phẩm, Hợp tác xã còn tổ chức tập huấn, hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc, bón phân hữu cơ nhằm bảo đảm chất lượng trái đầu vào ổn định và bền vững.
Điểm đáng chú ý trong mô hình sản xuất rượu vang lòn bon là quy trình tuần hoàn khép kín. Sau thu hoạch, trái lòn bon được tách thành vỏ, cơm và hạt. Phần cơm dùng để lên men rượu. Vỏ trái được ủ làm phân vi sinh, trả lại dưỡng chất cho đất và vườn cây. Hạt được tuyển chọn, gieo ươm thành cây giống, hỗ trợ người dân tái đầu tư sản xuất. Cách làm này vừa giảm chất thải, vừa bảo vệ môi trường, phù hợp với định hướng phát triển nông nghiệp xanh, bền vững.
Mỗi chai rượu vàn lòn bon không chỉ chứa hương vị tự nhiên mà còn gửi gắm ký ức, truyền thống và tình yêu đất đai của những con người gắn bó với quê hương xú Tiên.
Ông Tống Phước Tuấn, Giám đốc Hợp tác xã Phước Tuyên cho biết, bên cạnh sản xuất, đơn vị chú trọng hoạt động xúc tiến thương mại và xây dựng thương hiệu. Bao bì, nhãn mác được cải tiến theo hướng chuyên nghiệp. Sản phẩm được giới thiệu tại các hội chợ, triển lãm, đồng thời quảng bá trên nền tảng số. Theo ông Tuấn, Hợp tác xã không chỉ bán rượu vang lòn bon mà còn giới thiệu câu chuyện về vùng đất, con người và truyền thống gắn với loại trái cây đặc sản này.
Giá trị của rượu vang lòn bon không dừng lại ở khía cạnh kinh tế. Trong ký ức của nhiều thế hệ người Tiên Phước, lòn bon từng được xem là trái quý phương Nam, gắn với những câu chuyện dân gian, truyền thuyết và niềm tự hào của cư dân xứ Tiên. Rượu vang lòn bon hôm nay tiếp nối mạch nguồn ấy, chuyển hóa lịch sử, thiên nhiên và văn hóa thành hương vị có thể cảm nhận trực tiếp.
Hành trình tạo dựng thương hiệu rượu vang lòn bon cũng là hành trình của sự bền bỉ và khát vọng vươn lên. Hợp tác xã Phước Tuyên tiếp tục mở rộng sản xuất, hoàn thiện quy trình, khẳng định sản phẩm đặc trưng của vùng trung du giàu bản sắc. Mỗi chai rượu không chỉ chứa hương vị tự nhiên mà còn gửi gắm ký ức, truyền thống và tình yêu đất đai của những con người gắn bó với quê hương.
Giữa những vườn lòn bon xanh mát, người dân xứ Tiên vẫn lặng lẽ chăm sóc từng gốc cây, tin rằng sản phẩm của mình không chỉ phục vụ thị trường mà còn là sứ giả văn hóa. Và khi giọt rượu lòn bon chạm môi, người thưởng thức có thể cảm nhận được một Tiên Phước dung dị, giàu bản sắc, nơi thiên nhiên và con người cùng nhau tạo nên giá trị bền lâu.