Ký ức trăm năm và bước ngoặt thủy lợi của vùng đất di sản
Hành trình xây dựng vị thế danh trà của vùng đất Tân Cương vốn gắn liền với những câu chuyện lịch sử kéo dài hơn 1 thế kỷ. Nền móng của vùng trà đặc sản này bắt đầu từ cụ Đội Năm, người đã trực tiếp đưa những mầm chè đầu tiên từ Phú Thọ về ươm trồng trên thổ nhưỡng Thái Nguyên. Danh tiếng của vùng chè nhanh chóng được khẳng định vào năm 1935 khi sản phẩm chè Tân Cương chính thức giành giải cao nhất tại Hội chợ đấu xảo Hà Nội, thiết lập nên thương hiệu danh trà trong tâm thức người tiêu dùng Việt Nam.
Đối với các thế hệ làm nghề lâu năm tại xóm Y Na, quá trình phát triển của cây chè còn gắn liền với một bước ngoặt hạ tầng quan trọng vào năm 1973 khi hệ thống thủy lợi hồ Núi Cốc được xây dựng. Trước mốc thời gian này, hoạt động sản xuất nông nghiệp hoàn toàn bị thụ động vào nguồn nước tự nhiên của dòng sông Công, thường xuyên gặp rủi ro do hạn hán hoặc lũ lụt. Sự xuất hiện của nguồn nước điều tiết từ hồ Núi Cốc trong hơn nửa thế kỷ qua đã giải quyết triệt để bài toán tưới tiêu, giúp nương chè duy trì độ xanh tốt quanh năm, mở rộng thêm vụ thu hoạch đông và đặt nền tảng cho việc nâng cao năng suất ổn định.
Bài toán chuẩn hóa quy trình và chuyên nghiệp hóa nhân lực
Hướng tới sự kiện Festival Trà Quốc tế 2026, chính quyền địa phương và các hộ sản xuất tại xã Tân Cương đang gấp rút triển khai các giải pháp nâng cấp đồng bộ từ hạ tầng đến kỹ thuật canh tác. Sự chuẩn bị không dừng lại ở việc dọn dẹp vệ sinh môi trường hay phát quang các tuyến đường dẫn vào vùng nguyên liệu, mà đi sâu vào việc chuẩn hóa chất lượng sản phẩm thông qua sự hợp tác trực tiếp với các viện nghiên cứu nông nghiệp.
Cấp chính quyền xã Tân Cương đang phối hợp chuyển giao các tiến bộ khoa học kỹ thuật nhằm đẩy mạnh phương thức thâm canh sâu, nâng cao phẩm chất lá trà tươi. Song song với mảng kỹ thuật, địa phương còn tổ chức các khóa đào tạo về kỹ năng giao tiếp và nghệ thuật pha chế, thưởng trà cho các xã viên. Mục tiêu của hoạt động này là biến mỗi người làm trà truyền thống thành một nhân tố du lịch chuyên nghiệp, có đủ năng lực truyền tải câu chuyện văn hóa bản địa tới du khách trong và ngoài nước. Tại các vùng lõi như xóm Hồng Thái, quy trình kiểm soát chất lượng được siết chặt để chuẩn bị các dòng sản phẩm tiêu biểu nhất cho không gian triển lãm quốc tế.
Số hóa nương chè và định hướng phát triển chuỗi giá trị xanh
Thực tế phát triển tại Tân Cương phản ảnh rõ xu hướng kết hợp giữa sản xuất xanh và hạ tầng số. Địa phương hiện vận hành 184,49 ha chè tuân thủ nghiêm ngặt tiêu chuẩn VietGAP, 15 ha chè đạt chứng nhận hữu cơ và sở hữu 24 sản phẩm OCOP đạt chuẩn từ 3 đến 5 sao. Để phục vụ sự kiện quốc tế sắp tới, xã đang hoàn thiện hồ sơ để chứng nhận thêm 10 ha chè hữu cơ mới, đồng thời tiến hành rà soát để nâng cấp chất lượng các dòng trà cao cấp.
Sự thay đổi dễ nhận thấy nhất trong quy trình vận hành hiện nay là việc ứng dụng công nghệ vào khâu quản lý và phân phối. Hầu hết các sản phẩm khi ra thị trường đều được dán tem điện tử và mã QR để người tiêu dùng truy xuất toàn bộ nhật ký sản xuất. Trên đồng ruộng, hệ thống tưới tiêu tự động điều khiển từ xa qua điện thoại thông minh được đưa vào vận hành rộng rãi, giúp cắt giảm chi phí nhân công và điều tiết lượng nước chính xác theo nhu cầu của cây.
Tại các mô hình như Hợp tác xã Trà và Du lịch Cộng đồng Tiến Yên, phương thức kinh doanh cũng được làm mới hoàn toàn. Thay vì chỉ bán sản phẩm trà thô, các đơn vị này tập trung phát triển mô hình trải nghiệm văn hóa trọn gói. Khách tham quan được trực tiếp tham gia vào các công đoạn làm trà, tìm hiểu lịch sử di sản và khám phá đời sống bản địa. Sự kết hợp giữa các giá trị lịch sử, quy trình canh tác hữu cơ chuẩn mực và công nghệ quản trị hiện đại đang tạo nên diện mạo mới cho Tân Cương, giúp thương hiệu trà Thái Nguyên sẵn sàng bước vào cuộc cạnh tranh ở cấp độ toàn cầu.
Bảo An