Ảnh minh họa
Không thể phát triển chăn nuôi nếu xem nhẹ môi trường
Ngày 30-9, Sở Nông nghiệp và Môi trường TPHCM tổ chức Hội thảo Phát triển nông nghiệp tuần hoàn trong lĩnh vực chăn nuôi năm 2026. Hội thảo diễn ra trong bối cảnh ngành chăn nuôi thành phố đang đứng trước yêu cầu vừa duy trì sản xuất, vừa giải quyết căn cơ vấn đề môi trường và dịch bệnh.
Theo Sở NN-MT, TPHCM hiện có 342 cơ sở chăn nuôi quy mô trang trại lớn, 865 cơ sở quy mô vừa, 1.904 cơ sở quy mô nhỏ và 38.921 cơ sở chăn nuôi nông hộ. Tổng đàn gồm hơn 1,3 triệu con heo, hơn 93.000 con bò và hơn 21 triệu con gia cầm.
Những con số này cho thấy quy mô ngành chăn nuôi của thành phố rất lớn, đồng thời cũng đặt ra áp lực không nhỏ đối với công tác quản lý chất thải. Trong quá trình sản xuất, chất thải chăn nuôi nếu không được thu gom, xử lý đúng quy định sẽ tác động trực tiếp đến chất lượng đất, nguồn nước, không khí và làm gia tăng nguy cơ phát sinh, lây lan dịch bệnh.
Vấn đề vì thế không còn đơn thuần là xử lý chất thải sau sản xuất. Yêu cầu đặt ra là phải thay đổi cách tiếp cận, coi chất thải và phụ phẩm chăn nuôi là một nguồn tài nguyên có thể tái sử dụng trong một chu trình sản xuất khác. Đó chính là bản chất của nông nghiệp tuần hoàn.
Trong mô hình này, chất thải chăn nuôi có thể được xử lý để tạo phân bón hữu cơ, khí sinh học hoặc các sản phẩm phục vụ sản xuất; phụ phẩm từ trồng trọt có thể trở thành nguồn nguyên liệu cho chăn nuôi. Sự kết nối giữa chăn nuôi, trồng trọt, năng lượng và các lĩnh vực sản xuất khác giúp giảm lượng chất thải phải thải bỏ, đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên.
Đây cũng là hướng đi phù hợp với yêu cầu phát triển nông nghiệp theo hướng xanh và giảm tác động đến môi trường.
Ngày 15-10-2025, UBND TPHCM đã ban hành Quyết định số 2148/QĐ-UBND phê duyệt Kế hoạch phát triển nông nghiệp tuần hoàn trong lĩnh vực chăn nuôi trên địa bàn thành phố đến năm 2030. Theo kế hoạch, thành phố đặt mục tiêu trên 60% cơ sở chăn nuôi quy mô nông hộ và 100% cơ sở chăn nuôi quy mô trang trại áp dụng công nghệ, kỹ thuật xử lý chất thải và tái sử dụng.
Mục tiêu này cho thấy chuyển đổi sang mô hình tuần hoàn không phải là giải pháp tình thế mà đã được đặt trong định hướng phát triển dài hạn của ngành chăn nuôi thành phố.
Muốn tuần hoàn phải tạo được giá trị kinh tế
Tuy nhiên, để nông nghiệp tuần hoàn đi vào thực chất, bài toán không chỉ nằm ở công nghệ xử lý chất thải. Điều quan trọng hơn là phải chứng minh được hiệu quả kinh tế và khả năng vận hành lâu dài của mô hình.
Theo TS Phạm Hồ Hải, chuyên gia nông nghiệp, chăn nuôi tuần hoàn có thể tối ưu hóa chuỗi giá trị thông qua việc tái sử dụng phụ phẩm, chất thải từ chăn nuôi, trồng trọt, năng lượng sinh học và nuôi thủy sản, qua đó giảm tác động tiêu cực đến hệ sinh thái.
Nhưng để người chăn nuôi mạnh dạn chuyển đổi, cần có những đánh giá cụ thể về chi phí đầu tư, hiệu quả môi trường, hiệu quả sản xuất và thời gian hoàn vốn. Đây là cơ sở quan trọng để lựa chọn công nghệ phù hợp với từng quy mô, từng loại hình chăn nuôi.
Thực tế cho thấy, không thể áp dụng một mô hình tuần hoàn giống nhau cho tất cả các cơ sở. Với trang trại quy mô lớn, việc đầu tư hệ thống xử lý chất thải, thu hồi khí sinh học hoặc sản xuất phân hữu cơ có thể mang lại hiệu quả rõ rệt. Trong khi đó, với hộ chăn nuôi nhỏ, giải pháp cần đơn giản, chi phí hợp lý và dễ vận hành.
Do đó, chính sách hỗ trợ cần được thiết kế theo hướng sát với thực tế sản xuất, thay vì chỉ đặt ra các yêu cầu về công nghệ.
Cùng với xử lý chất thải, an toàn sinh học phải trở thành một mắt xích quan trọng trong quá trình chuyển đổi. TS Phạm Hồ Hải kiến nghị Chi cục Chăn nuôi và Thú y TPHCM hỗ trợ, hướng dẫn các trang trại xây dựng và hoàn thiện quy trình an toàn sinh học nghiêm ngặt, hướng tới cấp chứng nhận Trang trại An toàn dịch bệnh.
Đây không chỉ là giải pháp kiểm soát dịch bệnh mà còn góp phần nâng cao chất lượng và sức cạnh tranh của sản phẩm chăn nuôi. Khi đáp ứng được các yêu cầu về an toàn dịch bệnh, truy xuất nguồn gốc và an toàn thực phẩm, sản phẩm có thêm cơ hội tham gia các kênh phân phối hiện đại và những chuỗi cung ứng có tiêu chuẩn cao.
Vì vậy, phát triển chăn nuôi tuần hoàn cần được đặt trong một chuỗi giải pháp đồng bộ: công nghệ xử lý chất thải, an toàn sinh học, liên kết sản xuất, tiêu chuẩn chất lượng và thị trường tiêu thụ.
Một nền chăn nuôi xanh không thể chỉ được đo bằng lượng chất thải được xử lý, mà phải được đánh giá bằng khả năng biến chất thải thành nguồn lực, giảm chi phí, tạo thêm giá trị và nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm.
Với quy mô chăn nuôi lớn và định hướng phát triển nông nghiệp xanh, TPHCM có điều kiện để thúc đẩy quá trình chuyển đổi này. Nhưng để mục tiêu trở thành hiện thực, cần sự vào cuộc đồng bộ của cơ quan quản lý, doanh nghiệp, nhà khoa học và người chăn nuôi.
Khi từng khâu trong chuỗi sản xuất được kết nối thành một vòng tuần hoàn khép kín, ngành chăn nuôi không chỉ giải quyết được bài toán môi trường mà còn tạo thêm giá trị từ chính những nguồn tài nguyên từng bị xem là chất thải. Đó là nền tảng quan trọng để xây dựng một ngành chăn nuôi hiện đại, an toàn và phát triển bền vững.
Việt Hùng – Bạch Dương