Sự bứt phá từ các vùng danh trà nòng cốt
Đợt đánh giá và phân hạng sản phẩm OCOP cấp quốc gia năm 2026 ghi nhận dấu ấn rõ nét của Thái Nguyên khi toàn bộ 3 sản phẩm mới được thăng hạng 5 sao đều thuộc về cây chè. Kết quả này nâng quy mô nhóm sản phẩm đạt chuẩn cao nhất toàn tỉnh lên 13, khẳng định vị thế áp đảo của ngành hàng chủ lực. Thành quả trên bắt nguồn từ quá trình tái cơ cấu bài bản tại các chỉ dẫn địa lý quen thuộc như Tân Cương và La Bằng.
Tại vùng lõi Tân Cương, mô hình vùng nguyên liệu tập trung quy mô 62 ha của Hợp tác xã Chè Hảo Đạt cho thấy hiệu quả của việc đầu tư hạ tầng đồng bộ. Việc số hóa quản lý vùng trồng, vận hành dây chuyền khép kín và dán tem truy xuất nguồn gốc giúp đơn vị giữ vững 2 sản phẩm 5 sao quốc gia. Cùng địa bàn, Hợp tác xã Hương Vân Trà cũng ghi tên 2 dòng Ngọc Xuân Trà và Tam Phúc Trà vào bảng xếp hạng cao cấp nhất năm 2026. Đáng chú ý, vùng chè La Bằng lần đầu tiên có đại diện đạt chuẩn 5 sao với sản phẩm Thanh Hải Trà của Hợp tác xã Chè La Bằng. Sự kiện này phá vỡ thế độc tôn lâu nay của khu vực trung tâm, tạo động lực cạnh tranh lành mạnh và kéo mặt bằng giá trị của các vùng chè phụ cận dọc sườn đông Tam Đảo đi lên.
Chuyển từ kinh nghiệm thủ công sang kiểm soát dữ liệu quy trình
Phía sau các chứng nhận 5 sao quốc gia là sự thay đổi căn bản về tư duy làm nghề. Trong nhiều thập kỷ, quy trình sao sấy của người dân chủ yếu dựa vào cảm nhận cá nhân, từ việc ước lượng nhiệt độ chảo gang bằng tay đến phán đoán độ khô qua màu sắc cánh chè. Cách làm này tạo ra những mẻ trà ngon nhưng chất lượng thiếu đồng đều giữa các lô hàng, gây bất lợi lớn khi đàm phán hợp đồng thương mại quy mô lớn.
Để vượt qua các vòng thẩm định kỹ thuật, các hợp tác xã buộc phải chuyển sang kiểm soát dữ liệu thực tế. Mọi khâu từ cải tạo đất, bón phân hữu cơ, phòng trừ sâu bệnh sinh học đến thời điểm thu hái đều được cập nhật vào nhật ký canh tác điện tử. Quá trình sao, vò và sấy lấy hương trong nhà xưởng được vận hành bằng máy móc bán tự động, giữ nhiệt độ và độ ẩm luôn ổn định. Tiêu chuẩn bao bì chống ẩm và tem mã QR truy xuất nguồn gốc cũng được chuẩn hóa theo quy chuẩn thương mại. Danh hiệu 5 sao vì thế trở thành thước đo năng lực vận hành chuỗi cung ứng minh bạch và an toàn sinh học.
Định hướng cơ cấu lại chuỗi giá trị ngành chè địa phương
Thành quả từ nhóm sản phẩm 5 sao là tiền đề quan trọng thực hiện Kế hoạch phát triển ngành chè Thái Nguyên giai đoạn 2025-2030. Đề án đặt mục tiêu đến năm 2030, diện tích chè toàn tỉnh đạt khoảng 24.500 ha với sản lượng búp tươi 300.000 tấn mỗi năm; trong đó 70% diện tích đạt chuẩn GAP hoặc hữu cơ và 70% được cấp mã số vùng trồng chính thức.
Địa phương cũng hướng tới việc phát triển ít nhất 250 sản phẩm trà đạt chuẩn OCOP từ 3 đến 5 sao, đưa 100% dòng sản phẩm lên các sàn thương mại điện tử và nâng tổng giá trị toàn ngành lên khoảng 25.000 tỷ đồng vào năm 2030. Để đạt mức doanh thu này mà không cần mở rộng đất đai ồ ạt, giải pháp cốt lõi là tăng tỷ trọng chế biến sâu, phát triển các dòng chè đặc sản và chiết xuất công nghiệp. Bán hàng trực tiếp qua các kênh số cũng giúp nông dân và hợp tác xã giảm phụ thuộc vào thương lái trung gian, chủ động nắm bắt thị hiếu thị trường để điều chỉnh sản xuất.
Áp lực giữ chuẩn và thách thức trên thị trường quốc tế
Đạt chứng nhận 5 sao cấp quốc gia đã khó, giữ vững uy tín và mở rộng thị phần sau cấp phép còn phức tạp hơn. Thực tế cho thấy không ít nông sản sau khi có danh hiệu dễ rơi vào tình trạng thiếu hụt nguồn nguyên liệu đạt chuẩn, dẫn đến việc gom hàng trôi nổi và làm suy giảm chất lượng. Do đó, bài toán đặt ra cho ngành chè địa phương là duy trì kỷ luật kiểm tra đột xuất, hậu kiểm vùng trồng và kiên quyết xử lý các vi phạm chất lượng.
Cùng với việc liên kết sản phẩm với du lịch sinh thái nương đồi, chuẩn OCOP 5 sao là bệ phóng quan trọng để chè Thái Nguyên tiếp cận các thị trường tiêu chuẩn cao như Mỹ, châu Âu hay Nhật Bản. Khi từng mẻ trà bảo đảm đồng bộ về công nghệ, vệ sinh an toàn và xuất xứ rõ ràng, danh hiệu đệ nhất danh trà mới thực sự chuyển hóa thành giá trị kinh tế bền vững cho vùng đất trung du.
Bảo An