Thủ phủ chè hơn 22.000 ha lọt vào tầm ngắm của các nhà thu mua Nhật Bản
Thái Nguyên giữ vị thế là vùng chuyên canh chè lớn nhất cả nước với diện tích canh tác hơn 22.000 ha, cung ứng trên 275.000 tấn búp tươi mỗi năm. Nhãn hiệu tập thể chè Thái Nguyên cũng đã được bảo hộ sở hữu trí tuệ tại 6 quốc gia và vùng lãnh thổ, bao gồm Nhật Bản. Dù sở hữu sản lượng dồi dào, phương thức khai thác nhiều năm qua vẫn chủ yếu dừng ở chè xanh truyền thống, chè sấy khô phục vụ nội địa hoặc xuất thô giá rẻ.
Chuyến khảo sát thực địa của đoàn doanh nghiệp Việt Nam - Nhật Bản mới đây mang tới xung lực thị trường mới khi đối tác ngoại tập trung vào tiềm năng sản xuất bột matcha. Trong ngành thực phẩm hiện đại, matcha đã trở thành nguyên liệu công nghiệp cốt lõi cho bánh kẹo, đồ uống, mỹ phẩm và thực phẩm bổ sung. Trước áp lực thiếu hụt nguồn cung đạt chuẩn với chi phí hợp lý tại Nhật Bản, Mỹ hay Trung Quốc, việc các tập đoàn ngoại tìm đến Thái Nguyên là cơ hội đưa chè bản địa bước thẳng vào chuỗi cung ứng toàn cầu ở phân khúc giá trị gia tăng cao.
Hàng rào kỹ thuật khắt khe và yêu cầu minh bạch từ gốc rễ canh tác
Cơ hội mở rộng thương mại luôn gắn liền với các phép thử kỹ thuật nghiêm ngặt. Thị trường Nhật Bản kiểm soát an toàn thực phẩm khắt khe hàng đầu thế giới với các giới hạn nghiêm ngặt về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, kim loại nặng và vi sinh vật. Đại diện các nhà phân phối quốc tế nhấn mạnh điều kiện tiên quyết để ký hợp đồng bao tiêu là chất lượng ổn định và khả năng truy xuất nguồn gốc đến từng mảnh ruộng.
Quy trình nhà máy dù hiện đại đến đâu cũng không thể bù đắp cho nguồn búp tươi thiếu kiểm soát từ khâu phân bón và làm cỏ. Do đó, người làm chè bắt buộc phải ghi chép nhật ký canh tác chi tiết, số hóa thời gian chăm sóc, loại phân thuốc sử dụng và thời gian cách ly trước thu hái. Đối với đơn vị phân phối, bất kỳ sai sót nào về kiểm dịch thực vật hay thiếu hụt các chứng nhận như hữu cơ, an toàn sinh học hoặc tiêu chuẩn Halal phục vụ thị trường chuyển tiếp đều có thể dẫn đến việc hủy toàn bộ lô hàng tại cảng đến.
Thoát bẫy xuất khẩu nguyên liệu bằng dây chuyền chế biến sâu
Những đòi hỏi từ phía đối tác ngoại đặt vùng chè Thái Nguyên trước yêu cầu tái cơ cấu toàn diện. Thời kỳ xuất khẩu chè thô đóng bao tải lớn thu về giá trị khiêm tốn đã không còn phù hợp. Dù địa phương đã đẩy mạnh gắn mã QR và cấp mã số vùng trồng, việc chỉ bán búp tươi hay chè sơ chế vẫn giữ phần giá trị gia tăng thấp nhất trong chuỗi sản xuất.
Hướng đi bền vững là thu hút dòng vốn quốc tế để đặt nhà máy tinh chế và chuyển giao công nghệ nghiền matcha siêu mịn ngay tại vùng nguyên liệu. So với mức giá 1.500 đến 2.000 USD mỗi tấn chè thô, bột matcha đạt chuẩn quốc tế mang lại giá trị cao hơn gấp nhiều lần. Năng lực chế biến sâu còn mở đường thâm nhập vào các thị trường mới nổi tại Bắc Mỹ hay Trung Đông, tối ưu hóa biên lợi nhuận thông qua các hiệp định thương mại tự do sẵn có.
Hoàn thiện hệ sinh thái để bước vào chuỗi giá trị toàn cầu
Sự quan tâm của các doanh nghiệp Nhật Bản chứng minh thổ nhưỡng và khí hậu vùng trung du hoàn toàn đủ phẩm cấp để tạo ra sản phẩm cạnh tranh sòng phẳng trên trường quốc tế. Tuy nhiên, để chuyển hóa sự quan tâm này thành những dự án đầu tư thực tế, người làm chè và các hợp tác xã cần kiên quyết từ bỏ thói quen sản xuất manh mún để tuân thủ các quy chuẩn kỹ thuật đồng bộ.
Khi mỗi búp chè thu hái được định vị là một mắt xích trong chuỗi cung ứng toàn cầu, tính kỷ luật canh tác sẽ trở thành nền tảng tự nhiên. Sự kết hợp giữa cơ chế hỗ trợ hạ tầng từ chính quyền, năng lực tổ chức của hợp tác xã và công nghệ chế biến từ đối tác ngoại sẽ hình thành hệ sinh thái nông nghiệp bền vững, đưa chè Thái Nguyên vươn tầm bằng vị thế của một sản phẩm công nghệ cao trên thị trường quốc tế.
Bảo An