Ảnh minh họa
Khai thác lợi thế không gian biển trong cấu trúc kinh tế mới
Ngày 30/10, tại phường Vũng Tàu, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật TP.HCM tổ chức hội thảo khoa học “Chiến lược phát triển kinh tế biển phù hợp với TP.HCM”, với chủ đề “Phát triển kinh tế biển xanh TP.HCM - Kết nối cảng biển, công nghiệp...”. Hội thảo thu hút đông đảo nhà khoa học, chuyên gia, đại diện các viện nghiên cứu, trường đại học và cộng đồng doanh nghiệp tham dự, với 41 tham luận chuyên sâu nhằm cung cấp luận cứ khoa học, đóng góp cho định hướng quy hoạch và phát triển bền vững của Thành phố.
Trong bối cảnh không gian phát triển được mở rộng sau hợp nhất, kinh tế biển không còn là lĩnh vực riêng lẻ mà cần được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của TP.HCM. Việc kết nối trung tâm tài chính, khoa học - công nghệ, các khu sản xuất công nghiệp với hệ thống cảng biển, logistics, năng lượng và dịch vụ hàng hải mở ra cơ hội tổ chức những chuỗi giá trị quy mô lớn, liên kết chặt chẽ và có khả năng tham gia sâu hơn vào thị trường quốc tế.
Phát biểu khai mạc hội thảo, GS.TS Nguyễn Văn Phước, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật TP.HCM, cho rằng sau hợp nhất, Thành phố cần nhìn nhận lại vai trò của biển trong chiến lược phát triển tổng thể. Không gian mới đặt ra yêu cầu kết nối đồng bộ các lợi thế về công nghiệp, cảng biển, dịch vụ, khoa học - công nghệ và tài chính, qua đó tạo động lực tăng trưởng mới, nâng cao hiệu quả khai thác tiềm năng kinh tế biển.
Tuy nhiên, để chuyển hóa tiềm năng thành động lực tăng trưởng thực chất, Thành phố cần giải quyết đồng bộ những điểm nghẽn về kết nối hạ tầng, phối hợp quy hoạch, thể chế quản trị, công nghệ, nguồn vốn và chất lượng nguồn nhân lực. Theo GS.TS Nguyễn Văn Phước, phát triển kinh tế biển không chỉ hướng đến tăng trưởng và mở rộng quy mô sản xuất, dịch vụ mà còn phải bảo đảm chất lượng môi trường, bảo vệ hệ sinh thái, gìn giữ sinh kế cộng đồng, gắn với nhiệm vụ quốc phòng, an ninh.
Mục tiêu đặt ra là hình thành hệ sinh thái kinh tế biển có năng lực cạnh tranh, sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm phát thải và tạo ra giá trị bền vững. Đây cũng là yêu cầu xuyên suốt trong quá trình xây dựng chiến lược phát triển kinh tế biển phù hợp với điều kiện và lợi thế của TP.HCM trong giai đoạn mới.
Cảng biển logistics xanh và năng lượng biển là những trụ cột trọng tâm
Một trong những nội dung được nhiều chuyên gia tập trung phân tích tại hội thảo là phát triển cảng biển và logistics xanh. Đây được xem là nhóm trụ cột trung tâm, có vai trò kết nối hoạt động sản xuất công nghiệp với thương mại, xuất nhập khẩu và chuỗi cung ứng toàn cầu.
Theo TS Lê Văn Thức, Phó Giám đốc Cảng vụ Hàng hải TP.HCM, chuyển đổi xanh trong lĩnh vực cảng biển và logistics cần được cụ thể hóa bằng những chỉ tiêu có thể đo lường, thay vì chỉ dừng ở định hướng chung. Các tiêu chí cần quan tâm gồm chi phí logistics, thời gian giải phóng hàng, tỷ lệ vận tải thủy, hiệu quả sử dụng năng lượng và mức giảm phát thải trên mỗi đơn vị hàng hóa.
Cùng với việc nâng cao năng lực khai thác cảng, Thành phố cần chú trọng gia tăng giá trị từ hệ thống cảng biển thông qua phát triển công nghiệp hỗ trợ, công nghiệp chế tạo, dịch vụ kỹ thuật hàng hải và nghiên cứu mô hình chính quyền cảng phù hợp. Cách tiếp cận này nhằm mở rộng vai trò của cảng biển, từ điểm trung chuyển hàng hóa trở thành mắt xích quan trọng trong hệ sinh thái công nghiệp, logistics và dịch vụ có giá trị gia tăng cao.
Bên cạnh cảng biển và logistics, hội thảo cũng dành nhiều sự quan tâm đến các chuỗi giá trị công nghiệp mới gắn với năng lượng biển. Những lĩnh vực được đề cập gồm điện gió ngoài khơi, hydrogen xanh, ammonia xanh và khai thác nguồn năng lượng lạnh từ LNG tại khu vực Thị Vải - Cái Mép. Đây là những hướng phát triển cần được nghiên cứu trong mối liên hệ với quy hoạch hạ tầng, nhu cầu năng lượng, năng lực công nghiệp và khả năng kết nối với các chuỗi cung ứng mới.
Các chuyên gia đồng thời nhấn mạnh yêu cầu đặt chất lượng sinh thái làm nền tảng của chiến lược phát triển. Việc bảo tồn Khu dự trữ sinh quyển rừng ngập mặn Cần Giờ, bảo vệ nguồn nước, phòng chống xói lở và ứng phó với biến đổi khí hậu cần được tính toán ngay từ khâu quy hoạch không gian, đánh giá và lựa chọn dự án. Phát triển kinh tế biển nếu không đi cùng bảo vệ môi trường và hệ sinh thái sẽ khó bảo đảm tính bền vững trong dài hạn.
Cùng với đó, đổi mới sáng tạo và ứng dụng công nghệ được xác định là điều kiện quan trọng để nâng cao năng lực quản trị. Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong quản trị chuỗi cung ứng, phát triển cảng thông minh và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao sẽ góp phần nâng cao hiệu quả vận hành, khả năng kết nối và sức cạnh tranh của toàn hệ sinh thái kinh tế biển.
Đáng chú ý, các ý kiến tại hội thảo không chỉ dừng ở việc nhận diện tiềm năng, lợi thế và những vấn đề cần tháo gỡ mà còn hướng đến các đề xuất có tính triển khai. GS.TS Nguyễn Văn Phước cho biết, các tham luận tập trung vào ba nhóm nội dung chính: hình thành khung chiến lược và mô hình liên kết không gian; đề xuất danh mục chương trình, dự án ưu tiên theo các mốc thời gian 2030, 2035 và 2050; kiến nghị cơ chế thể chế, giải pháp tài chính xanh và phân định rõ thẩm quyền tổ chức thực hiện.
Trên cơ sở các ý kiến đóng góp, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật TP.HCM sẽ nghiên cứu, đánh giá, tổng hợp để tham mưu cho Thành phố. Những luận cứ khoa học và đề xuất từ hội thảo được kỳ vọng góp phần định hình chiến lược phát triển kinh tế biển phù hợp với không gian mới, bảo đảm sự liên kết giữa cảng biển, công nghiệp, logistics, năng lượng và dịch vụ, đồng thời hài hòa giữa mục tiêu tăng trưởng với bảo vệ môi trường, hệ sinh thái và lợi ích cộng đồng.
Việt Hùng - Bạch Dương