"Trao cần câu” giúp chị em vùng cao làm chủ cuộc sống

Sinh ra trong một gia đình có truyền thống làm trà, tuổi thơ của nghệ nhân Đào Đức Hiếu đã gắn bó với trà như một phần cuộc sống. Lớn lên, bước chân anh in dấu khắp các bản làng xa xôi, từ vùng núi cao Tây Bắc quanh năm sương phủ đến những rẻo cao miền Trung nắng gió. Anh bộc bạch: “Quá trình đi nhiều, tìm hiểu các vùng trà giúp tôi nhận ra phía sau sản phẩm là câu chuyện của con người, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em vùng cao. Cũng từ đó, tôi bắt đầu tham gia các hoạt động cộng đồng, triển khai một số mô hình nhỏ về giáo dục và sinh kế. Những trải nghiệm ấy chính là nền tảng để tôi phát triển các dự án sau này, trong đó có “Tea & Mother”.

Đối với một cá nhân, việc triển khai một dự án sinh kế quy mô lớn là bài toán cực kỳ nan giải. Những mô hình như vậy thường do các tổ chức phi chính phủ thực hiện vì họ có sẵn nguồn lực và ngân sách, anh Đào Đức Hiếu gần như phải bắt đầu từ con số rất nhỏ. Quyết định dấn thân của anh Hiếu bắt nguồn từ những gì tận mắt chứng kiến ở vùng cao, đặc biệt là câu chuyện nghèo đói kéo dài qua nhiều thế hệ. Anh tự nhủ, nếu không có ai làm thì vòng lặp ấy vẫn sẽ tiếp diễn. Vì vậy, anh chọn bắt đầu từ chính những gì mình có: đi thực tế, kết nối con người bằng mối quan hệ sẵn có và từng bước xây dựng một mô hình phù hợp.

Lý giải về việc chọn sinh kế cho phụ nữ nông thôn, một chủ đề khó, đòi hỏi phải đi nhiều và hiểu sâu thực tế, anh Hiếu cho biết phụ nữ là lực lượng chính tạo ra sản phẩm trà nhưng lại chịu nhiều thiệt thòi, thiếu cơ hội phát triển. Quan trọng hơn, khi người phụ nữ không có sinh kế ổn định, họ buộc phải rời quê hương đi làm thuê, kéo theo nhiều hệ lụy như con cái thiếu sự chăm sóc, giáo dục và tình yêu thương của người mẹ. Từ thực tế nhức nhối đó, dự án “Tea & Mother” ra đời với mục tiêu giúp 10.000 phụ nữ có sinh kế ổn định, đồng thời góp phần để hơn 10.000 trẻ em được chăm sóc và phát triển trong điều kiện tốt hơn ngay tại quê hương mình.

Không “cho con cá” mà “cho cần câu”

Với nghệ nhân Đào Đức Hiếu, trà không chỉ là một thức uống. Trà là "mẹ". Trà nuôi dưỡng, bao dung, làm dịu nỗi đau, hàn gắn khoảng cách. Người mẹ chính là hiện thân sống động của những phẩm chất ấy. Bởi vậy, Tea & Mother không đơn thuần là dự án kinh doanh, mà là một dự án nhân văn, nơi trà hóa thân thành biểu tượng của tình mẫu tử và sức mạnh tái sinh.

Từ triết lý đó, những sản phẩm trà nay không chỉ được gọi bằng cái tên chung “Shan tuyết Suối Giàng”, mà khoác lên những câu chuyện riêng: “Mẹ Núi” gợi hình ảnh người phụ nữ Mông kiên cường, “Bàn Tay Mẹ” lấy cảm hứng từ đôi bàn tay thô ráp nhưng khéo léo. Ngay cả bao bì cũng được vẽ từ chính nét bút mộc mạc của những người mẹ, để khi nâng gói trà, khách hàng cảm nhận rằng mình đang nâng cả một đời lam lũ.

Với anh Hiếu, điều quan trọng nhất sự tự thân. Người dân phải chủ động thì mới có thể thoát nghèo bền vững. Dự án định hướng, đào tạo kỹ năng và tạo cơ hội bằng cách lo đầu ra sản phẩm, nhưng tuyệt đối không "cho con cá" mà hướng dẫn họ cách cầm "cần câu" để tự câu cá. Cụ thể, dự án tập trung vào việc đào tạo kỹ năng sản xuất và kinh doanh trà cho phụ nữ, đồng thời hỗ trợ đầu ra sản phẩm và kết nối thị trường giữa thành thị và nông thôn, tạo ra một chuỗi giá trị có tính liên kết lâu dài. Phụ nữ vùng cao trực tiếp tham gia vào khâu sản xuất, thu hái và chế biến trà theo kỹ thuật chuẩn. Phụ nữ thành thị đảm nhận vai trò tiêu thụ, phân phối và kinh doanh sản phẩm. Hai nhóm lao động này được kết nối chặt chẽ với nhau thông qua một hệ sinh thái chung, tạo nên sự hỗ trợ qua lại, cùng nhau phát triển bền vững.

Cuộc hành trình 10 năm thay đổi tư duy từ gốc

Không chỉ dừng lại ở việc phát triển sản phẩm, dự án “Tea & Mother” còn hướng tới thay đổi tư duy và nhận thức của người dân. Trong thực tế, nhóm dự án đã gặp những câu chuyện phản ánh rõ khoảng cách lớn về thông tin và hiểu biết của bà con. Có người từng ngây ngô hỏi anh Hiếu: “Du lịch là gì? Có phải nuôi con du lịch không?”, hay thắc mắc: “Trồng cây du lịch có cần bón phân không?”...

Từ những điều đơn giản đó, anh Hiếu và các cộng sự đã phải bắt đầu lại từ đầu, kiên trì từng bước hướng dẫn người dân làm du lịch cộng đồng, thay đổi thói quen sinh hoạt và xây dựng các mô hình mẫu để họ có thể học theo và áp dụng. Đây là một hành trình kéo dài tới 10 năm, đòi hỏi sự kiên trì và đồng hành bền bỉ để từng bước tạo ra sự thay đổi thực chất từ gốc.

Giá trị dài hạn mà “Tea & Mother” hướng tới không chỉ là tạo việc làm, mà là nâng cao nhận thức, kết nối cộng đồng, giữ gìn văn hóa bản địa và quan trọng hơn là trao quyền lựa chọn cho phụ nữ trong cuộc sống. Mỗi người phụ nữ khi tham gia dự án sẽ có những hướng đi khác nhau tùy thuộc vào mong muốn cá nhân. Có người chỉ cần một công việc ổn định, đủ để trang trải cuộc sống và ở gần gia đình. Nhưng cũng có những người chủ động vươn lên, bắt đầu khởi nghiệp, học cách livestream bán hàng, từng bước xây dựng thương hiệu riêng cho mình. Chính sự đa dạng trong lựa chọn và con đường phát triển đó đã tạo nên giá trị lâu dài mà dự án hướng tới.

Chị Dợ Mỷ (dân tộc Mông), cả đời gùi trà trên lưng, nay có thể tự tin gọi mình là nghệ nhân cho biết: “Từ khi có Tea & Mother, tôi biết sao trà đúng cách, biết gói sản phẩm, biết kể câu chuyện của mình. Thu nhập ổn định và quan trọng nhất, tôi thấy mình được trân trọng”.

“Tea & Mother” cũng mở rộng ra nhiều địa phương, kết nối với các loại hình văn hóa khác như tranh dân gian, quan họ, gốm truyền thống… tạo nên hệ sinh thái văn hóa đa chiều. Không gian trà vì thế không còn đơn lẻ mà trở thành điểm giao thoa của nhiều giá trị bản địa. Xa hơn, Hiếu mơ về những “Tea & Mother House” tại Tokyo, London, Paris - nơi bạn bè quốc tế có thể nhâm nhi chén trà Shan tuyết và nghe câu chuyện về người mẹ Mông bằng nhiều ngôn ngữ. Doanh thu từ trà, du lịch, đào tạo đều quay về cộng đồng, thành học bổng cho trẻ em gái, thành trạm y tế, thành mầm xanh cho tương lai.

Cơ hội rộng mở cho người trẻ

Với những nỗ lực dài hạn, nghệ nhân Đào Đức Hiếu khẳng định dự án luôn mở rộng cửa đón nhận các bạn trẻ và sinh viên tham gia đồng hành. Anh chia sẻ, tuổi trẻ là tài sản lớn nhất, chỉ cần các bạn có nhiệt huyết và mong muốn đóng góp cho cộng đồng thì dự án luôn sẵn sàng tạo điều kiện để trải nghiệm. Khi tham gia, người trẻ sẽ được đồng hành, hướng dẫn trong suốt quá trình và có cơ hội tham gia vào những dự án thực tế, qua đó tích lũy kinh nghiệm sống và tạo ra giá trị thực chất cho xã hội.

“Tea & Mother” không đơn thuần là một mô hình kinh tế, mà là câu chuyện về một hành trình bền bỉ của lòng trắc ẩn và trách nhiệm xã hội. Từ chén trà của nghệ nhân Đào Đức Hiếu, những người mẹ vùng cao đã không còn phải rời xa con, những đứa trẻ được lớn lên trong đủ đầy yêu thương, và những vùng quê nghèo có thể tự đứng vững, phát triển và sống tốt ngay trên chính mảnh đất của mình.

Yến Nhi