Theo thông tin từ Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Tổng cục Hải quan Trung Quốc vừa tiếp tục công nhận thêm một số phòng kiểm nghiệm Cadimi và chất vàng O phục vụ hoạt động xuất khẩu sầu riêng cùng nhiều loại trái cây tươi khác sang thị trường này.
Động thái trên được đánh giá là bước tiến quan trọng trong quá trình tháo gỡ những điểm nghẽn kỹ thuật mà ngành sầu riêng Việt Nam đang đối mặt, đặc biệt trong bối cảnh Trung Quốc tăng cường kiểm soát chất lượng đối với nông sản nhập khẩu.
Theo danh sách mới được công bố, Việt Nam hiện có 25 phòng kiểm nghiệm Cadimi và 22 phòng kiểm nghiệm chất vàng O được phía Trung Quốc công nhận đủ điều kiện hoạt động. So với thời điểm đầu tháng 5, số lượng phòng kiểm nghiệm được phê duyệt đã tăng thêm 9 đơn vị đối với Cadimi và 3 đơn vị đối với chất vàng O.
Mạng lưới phòng kiểm nghiệm hiện phân bố tại nhiều địa phương trọng điểm. Trong đó, TP.HCM dẫn đầu với 10 phòng kiểm nghiệm Cadimi, tiếp theo là Hà Nội với 6 phòng và Cần Thơ với 4 phòng. Các địa phương khác như Đắk Lắk, Lâm Đồng, Cà Mau và Đà Nẵng cũng đã có các đơn vị đủ điều kiện tham gia hệ thống.
Đối với chỉ tiêu chất vàng O, TP.HCM và Cần Thơ cùng có 7 phòng kiểm nghiệm, Hà Nội có 4 phòng, còn lại phân bổ tại nhiều tỉnh, thành phố khác.
Việc mở rộng số lượng phòng kiểm nghiệm được kỳ vọng sẽ giúp rút ngắn thời gian phân tích mẫu, giảm áp lực quá tải trong mùa cao điểm xuất khẩu và hỗ trợ doanh nghiệp chủ động hơn trong quá trình hoàn thiện hồ sơ xuất khẩu.
Tuy nhiên, hiện vẫn có 4 phòng kiểm nghiệm Cadimi và vàng O đang tạm dừng hoạt động, cho thấy hệ thống kiểm nghiệm vẫn cần tiếp tục được củng cố nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của ngành hàng.
Trong vài năm trở lại đây, sầu riêng đã nổi lên như một trong những ngành hàng xuất khẩu tăng trưởng nhanh nhất của nông nghiệp Việt Nam. Sau khi được phép xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc, giá trị kinh tế hấp dẫn của loại trái cây này đã tạo ra làn sóng mở rộng diện tích mạnh mẽ tại nhiều địa phương ở Đồng bằng sông Cửu Long và Tây Nguyên.
Không ít nhà vườn đã chuyển đổi từ các loại cây ăn trái khác sang trồng sầu riêng với kỳ vọng thu nhập cao hơn. Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng diện tích quá nhanh cũng kéo theo nhiều hệ lụy.
Theo các chuyên gia, sự phát triển nóng của ngành sầu riêng trong thời gian ngắn khiến nhiều mắt xích trong chuỗi giá trị chưa theo kịp tốc độ mở rộng sản xuất. Từ quy hoạch vùng trồng, quản lý chất lượng đất đai, nguồn nước đến hệ thống kiểm nghiệm và truy xuất nguồn gốc đều đang chịu áp lực lớn.
Trong khi đó, các thị trường nhập khẩu ngày càng siết chặt các tiêu chuẩn kỹ thuật, đặc biệt liên quan đến dư lượng hóa chất, kim loại nặng và an toàn thực phẩm.
Ông Nguyễn Thanh Bình, Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam, cho rằng thách thức lớn nhất hiện nay không nằm ở sản lượng mà nằm ở khả năng đáp ứng các yêu cầu về chất lượng và an toàn thực phẩm.
Theo ông Bình, một trong những điểm nghẽn đáng chú ý là hệ thống kiểm nghiệm chưa bắt kịp tốc độ phát triển của hoạt động xuất khẩu.
Trong khi hàng hóa cần được xử lý nhanh để đáp ứng tiến độ giao hàng thì nhiều cơ sở kiểm nghiệm vẫn vận hành theo giờ hành chính, dẫn tới tình trạng kéo dài thời gian chờ kết quả, ảnh hưởng đến quá trình xuất khẩu.
Đây là vấn đề đặc biệt quan trọng đối với sầu riêng - loại trái cây có tính thời vụ cao và yêu cầu nghiêm ngặt về thời gian bảo quản sau thu hoạch. Các doanh nghiệp cho rằng nếu năng lực kiểm nghiệm không được cải thiện tương xứng với quy mô xuất khẩu, đây sẽ tiếp tục là rào cản lớn đối với sự phát triển của toàn ngành.
Các chuyên gia nhận định bài toán của ngành sầu riêng hiện nay không còn là câu chuyện giá cả hay sản lượng trong từng mùa vụ. Điều quan trọng hơn là xây dựng được một chuỗi giá trị hiện đại, minh bạch và có khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế ngày càng cao.
Việc Trung Quốc công nhận thêm các phòng kiểm nghiệm là tín hiệu tích cực, nhưng đây mới chỉ là một phần trong bức tranh tổng thể. Để duy trì vị thế tại thị trường xuất khẩu lớn nhất, ngành sầu riêng cần đồng thời nâng cao chất lượng vùng trồng, kiểm soát chặt chẽ quy trình sản xuất, hoàn thiện hệ thống truy xuất nguồn gốc và tăng cường liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp.
Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng khốc liệt, chất lượng và tính minh bạch sẽ trở thành yếu tố quyết định khả năng tồn tại của ngành hàng tỷ USD này.
Chỉ khi giải quyết đồng bộ các vấn đề từ sản xuất đến kiểm nghiệm và thương mại, sầu riêng Việt Nam mới có thể duy trì tăng trưởng bền vững, mở rộng thị trường xuất khẩu và tránh lặp lại vòng xoáy “được mùa mất giá” từng xảy ra với nhiều loại nông sản trước đây.