Từ dược liệu quý đến ngành kinh tế tỷ đô: Kỳ vọng mới với sâm Ngọc Linh

Điều khiến giới kinh tế và ngành đồ uống quan tâm không nằm ở con số diện tích mà ở cách tiếp cận mới đối với một loại dược liệu vốn lâu nay chủ yếu được khai thác theo hướng bảo tồn và buôn bán nguyên liệu thô. Trong định hướng hợp tác lần này, sâm Ngọc Linh được đặt vào chuỗi phát triển có sự tham gia của doanh nghiệp công nghiệp quy mô lớn, đồng thời gắn với logistics, chế biến thực phẩm chức năng, đồ uống sức khỏe và xây dựng thương hiệu quốc tế. Đây là bước chuyển đáng chú ý bởi thị trường toàn cầu hiện nay không còn dừng ở việc tiêu thụ dược liệu nguyên bản mà ngày càng ưu tiên các sản phẩm chăm sóc sức khỏe có giá trị gia tăng cao, truy xuất nguồn gốc rõ ràng và được chuẩn hóa theo tiêu chuẩn quốc tế.

Thực tế cho thấy, nhiều quốc gia châu Á đã biến các loại thảo dược bản địa thành ngành công nghiệp mang lại doanh thu hàng tỷ USD. Hàn Quốc có nhân sâm Geumsan, Nhật Bản xây dựng thành công chuỗi sản phẩm từ dược liệu vùng núi, còn Trung Quốc từ lâu đã phát triển hệ sinh thái đông dược kết hợp thực phẩm và đồ uống chức năng. Trong khi đó, Việt Nam sở hữu sâm Ngọc Linh với hàm lượng saponin được đánh giá thuộc nhóm cao nhất thế giới nhưng lại chưa hình thành được chuỗi sản xuất đủ lớn để cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Chính vì thế, việc một tập đoàn tư nhân lớn tham gia bài bản vào lĩnh vực này được xem là tín hiệu cho thấy dược liệu Việt Nam bắt đầu bước sang giai đoạn phát triển mới.

Điểm đáng chú ý là THACO không tiếp cận dự án theo mô hình trồng sâm truyền thống đơn lẻ mà định hướng xây dựng vùng nguyên liệu gắn với nông nghiệp công nghệ cao và kinh tế tuần hoàn dưới tán rừng. Nếu triển khai đúng lộ trình, mô hình này có thể tạo ra sự thay đổi căn bản cho khu vực miền núi phía tây Đà Nẵng, nơi nhiều năm qua vẫn đối diện bài toán sinh kế bền vững. Khi giá trị kinh tế của rừng được nâng lên thông qua dược liệu, người dân địa phương sẽ có thêm động lực để giữ rừng thay vì khai thác tài nguyên ngắn hạn. Đây cũng là hướng phát triển đang được nhiều quốc gia lựa chọn trong bối cảnh kinh tế xanh và phát triển bền vững trở thành xu thế chủ đạo.

Ở góc độ thị trường, triển vọng lớn nhất nằm ở ngành đồ uống và thực phẩm bổ sung sức khỏe. Những năm gần đây, người tiêu dùng toàn cầu có xu hướng dịch chuyển mạnh sang các sản phẩm nguồn gốc tự nhiên, hạn chế thành phần hóa học tổng hợp và chú trọng khả năng tăng cường thể trạng. Đây chính là khoảng trống thị trường mà sâm Ngọc Linh có thể tham gia nếu được đầu tư đúng hướng. Thay vì chỉ xuất hiện dưới dạng củ sâm giá cao dành cho nhóm khách hàng hẹp, loại dược liệu này hoàn toàn có thể được phát triển thành trà thảo dược cao cấp, nước uống phục hồi năng lượng, thực phẩm bổ sung hay mỹ phẩm chức năng mang thương hiệu Việt Nam.

Dĩ nhiên, để đi đến mục tiêu đó không phải là câu chuyện có thể hoàn thành trong thời gian ngắn. Sâm Ngọc Linh là loại cây đặc hữu đòi hỏi điều kiện sinh trưởng rất khắt khe, thời gian phát triển dài và yêu cầu nghiêm ngặt về bảo tồn nguồn gen. Bên cạnh đó, thị trường cũng từng chứng kiến không ít hệ lụy từ tình trạng hàng giả, trà trộn xuất xứ và đầu cơ giá khiến thương hiệu sâm Việt nhiều lúc bị ảnh hưởng. Chính vì vậy, điều quan trọng nhất lúc này không chỉ là mở rộng diện tích, mà phải đồng thời xây dựng được hệ thống tiêu chuẩn chất lượng, kiểm định nguồn gốc và cơ chế quản lý minh bạch cho toàn bộ chuỗi sản xuất.

Nếu làm được điều đó, cú bắt tay giữa THACO và Đà Nẵng có thể mở ra một giai đoạn mới cho ngành dược liệu Việt Nam, nơi các sản phẩm bản địa không còn tồn tại dưới dạng “đặc sản quý hiếm” mà trở thành ngành kinh tế có giá trị cao, đủ sức tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. Xa hơn, đây còn là cơ hội để miền Trung - Tây Nguyên từng bước định hình vị thế như một trung tâm dược liệu và đồ uống sức khỏe của Việt Nam, thay vì chỉ được biết đến như vùng nguyên liệu thô như nhiều năm trước.