Vũ khúc mùa xuân của vườn cây trĩu quả
Thiên nhiên đã hào phóng ban tặng cho miền Tây một hệ sinh thái miệt vườn trù phú, và chính điều này đã định hình nên nét đặc sắc nhất của Tết phương Nam: Tết của cây trái. Khi những cơn gió chướng bắt đầu thổi mạnh cũng là lúc các nhà vườn bước vào mùa thu hoạch rộn ràng nhất trong năm. Không cần phải tìm kiếm đâu xa, chỉ cần bước ra vườn là đã thấy cả một trời xuân rực rỡ. Những chùm xoài cát Hòa Lộc chín vàng lơ lửng, trái vú sữa Lò Rèn căng bóng tím lịm, bưởi Năm Roi xanh mướt thanh tao hay những chùm mận An Phước đỏ rực như những đốm lửa nhỏ thắp sáng cả khu vườn.
Câu ca "Cần Thơ gạo trắng nước trong/ Ai đi đến đó lòng không muốn về" không chỉ là lời mời gọi mà còn là sự khẳng định về sự sung túc. Người miền Tây ăn Tết lớn, và cái "lớn" ấy bắt nguồn từ sự no đủ của ruộng đồng. Vườn tược ngày Tết không chỉ là nguồn kinh tế mà còn là không gian thưởng ngoạn. Du xuân trên những chiếc xuồng ba lá, len lỏi qua những con rạch chằng chịt, ngước nhìn những tàng cây trĩu quả và nghe tiếng chim ríu rít chuyền cành là một trải nghiệm "chữa lành" tuyệt vời mà chỉ miệt vườn mới có. Hương vị của trái chín ngọt ngào, được chắt chiu từ phù sa sông Hậu, dường như cũng đậm đà hơn trong tiết trời xuân, trở thành món quà quý đãi khách phương xa.
Bếp lửa hồng và linh hồn của ẩm thực Tết
Nếu như bánh chưng là linh hồn của Tết Bắc thì bánh tét chính là biểu tượng không thể thiếu trong tâm thức người miền Tây. Dù cuộc sống hiện đại có hối hả đến đâu, truyền thống gói bánh tét vẫn được gìn giữ như một nghi thức thiêng liêng. Những ngày giáp Tết, không khí tại các gia đình trở nên chộn rộn lạ thường. Người rọc lá chuối, người vo nếp, người xào nhân, tất cả cùng quây quần bên nhau để tạo nên những đòn bánh tròn trịa, chắc nịch.
Đêm nấu bánh tét có lẽ là khoảnh khắc ấm áp và đáng nhớ nhất. Bên bếp lửa hồng bập bùng giữa màn đêm se lạnh của miền sông nước, mọi người cùng nhau canh nồi bánh, uống trà và kể chuyện xưa. Bánh tét miền Tây đa dạng về hương vị, từ nhân mỡ hành truyền thống, nhân chuối ngọt ngào cho đến bánh tét lá cẩm, bánh tét trứng muối cầu kỳ. Mỗi đòn bánh được cột chặt bằng dây lạt không chỉ gói ghém tinh hoa của hạt gạo nếp dẻo thơm mà còn thể hiện ước vọng về sự gắn kết bền chặt của tình làng nghĩa xóm, về sự sung túc đủ đôi chẳng cặp trong năm mới.
Bên cạnh bánh tét, mâm cỗ Tết miền Tây còn là sự trình diễn của sản vật đồng quê. Từ những ngày 23 tháng Chạp, không khí chuẩn bị đã rất khẩn trương. Nhà nhà tát mương, dỡ chà bắt cá để "rộng" (nuôi) chờ Tết. Những con cá lóc, cá sặc rằn tươi rói được chế biến thành khô, hoặc kho lạt với me sống, ăn kèm bông súng, bông điên điển. Món ăn dân dã, không cần cao lương mỹ vị nhưng lại chứa đựng vị ngon "bá cháy" của thiên nhiên hoang dã. Đặc biệt, món thịt kho tàu (thịt kho rệu) với nước dừa tươi, miếng thịt mềm rục, màu cánh gián óng ả ăn kèm dưa giá, củ kiệu tôm khô đã trở thành "thương hiệu" của Tết miền Nam, thể hiện mong ước về một năm mới "vuông tròn" đều đặn.
Thú chơi tao nhã và nếp sống phóng khoáng
Tết miền Tây không nặng nề về nghi lễ nhưng lại rất coi trọng cái tình. Sự phóng khoáng thể hiện rõ trong cách trang hoàng nhà cửa và thú chơi ngày xuân. Bàn thờ gia tiên luôn được bày biện tươm tất với mâm ngũ quả "Cầu - Dừa - Đủ - Xoài" (Mãng cầu, Dừa, Đu đủ, Xoài) thể hiện ước mong vừa đủ xài, sung túc. Cặp dưa hấu tròn trịa, đỏ lòng và cành mai vàng rực rỡ trước hiên nhà là những tín hiệu báo xuân không thể thiếu. Sự lựa chọn này không chỉ phản ánh mong muốn về sự thịnh vượng mà còn cho thấy tính cách lạc quan, hóm hỉnh của người dân Nam Bộ.
Người miền Tây ăn Tết là phải vui. Cái vui đến từ những buổi đờn ca tài tử ngẫu hứng bên bàn nhậu, nơi những câu vọng cổ mùi mẫn hòa cùng tiếng đàn kìm, đàn bầu réo rắt. Trong men say nồng nàn của ly rượu chuối hột hay rượu chùm ruột ngâm, những âu lo thường nhật dường như tan biến, chỉ còn lại tình anh em, chòm xóm thắm thiết. Thú chơi ngày Tết cũng bình dị như chính con người nơi đây, có thể là vài ván lô tô rộn rã tiếng cười, hay đơn giản là mặc bộ đồ bà ba mới, chèo xuồng đi thăm hỏi họ hàng.
Theo nhà nghiên cứu văn hóa Nguyễn Nhất Thống, cái hay của Tết miệt vườn là sự dung hòa giữa truyền thống và hiện đại nhưng vẫn giữ được "chất" riêng. Không quá câu nệ tiểu tiết, người miền Tây đón Tết bằng tấm lòng rộng mở, chân thành. Dù là người lạ hay người quen, hễ đến nhà là được mời ăn, mời uống, mời ca hát. Chính sự hiếu khách, hào sảng ấy đã tạo nên sức hút khó cưỡng cho văn hóa Tết miền Tây, biến vùng đất này trở thành điểm đến lý tưởng cho những ai muốn tìm về một cái Tết đậm đà hương vị tình người và thiên nhiên nguyên bản.
Bảo An