Vốn được xem là "thủ phủ chè" của cả nước, Thái Nguyên từ lâu đã nổi tiếng với những vùng chè đặc sản như Tân Cương, Đại Phúc, Đồng Hỷ. Tuy nhiên, trước yêu cầu ngày càng cao của thị trường về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và khả năng cạnh tranh, ngành chè địa phương đang đứng trước yêu cầu phải thay đổi phương thức sản xuất và kinh doanh.
Trong bối cảnh đó, chuyển đổi số đang trở thành động lực quan trọng giúp ngành chè Thái Nguyên phát triển theo hướng hiện đại, bền vững và có giá trị gia tăng cao hơn. Khác với trước đây khi phần lớn hoạt động sản xuất phụ thuộc vào kinh nghiệm của người trồng chè, hiện nay nhiều hợp tác xã và doanh nghiệp đã bắt đầu ứng dụng công nghệ vào toàn bộ chuỗi giá trị sản phẩm.
Từ khâu chăm sóc, thu hoạch, chế biến đến tiêu thụ đều được số hóa, giúp quá trình quản lý trở nên khoa học và minh bạch hơn. Dữ liệu sản xuất được lưu trữ và cập nhật thường xuyên, tạo điều kiện cho việc kiểm soát chất lượng cũng như truy xuất nguồn gốc sản phẩm.
Việc ứng dụng công nghệ không chỉ giúp nâng cao độ chính xác trong quản lý mà còn đáp ứng tốt hơn yêu cầu của người tiêu dùng về tính minh bạch và an toàn thực phẩm.
Theo thống kê của ngành nông nghiệp tỉnh Thái Nguyên, toàn tỉnh hiện có gần 24.000ha chè, trong đó khoảng 23.000ha đang cho thu hoạch với năng suất bình quân đạt gần 130 tạ/ha. Đây là một trong những vùng chè lớn nhất cả nước với tiềm năng rất lớn để phát triển sản xuất theo hướng công nghệ cao.
Song hành cùng quá trình chuyển đổi số, chương trình khuyến công đang trở thành nguồn lực quan trọng giúp các cơ sở sản xuất chè đầu tư đổi mới công nghệ.
Năm 2025, toàn tỉnh triển khai 24 đề án khuyến công với tổng kinh phí hỗ trợ hơn 4,66 tỷ đồng. Trong đó, 21 đề án thuộc chương trình khuyến công địa phương tập trung vào hỗ trợ ứng dụng máy móc thiết bị, xúc tiến thương mại, đào tạo và quảng bá sản phẩm. Ba đề án khuyến công quốc gia được hỗ trợ với tổng kinh phí 1,2 tỷ đồng.
Riêng lĩnh vực chè, sáu hợp tác xã, tổ hợp tác và hộ sản xuất tại các vùng chè trọng điểm được hỗ trợ đầu tư máy móc chế biến với tổng kinh phí trên 1 tỷ đồng.
Từ phương thức chế biến thủ công trước đây, nhiều cơ sở đã mạnh dạn đầu tư hệ thống máy sao chè, máy vò, máy sấy hiện đại. Việc cơ giới hóa giúp giảm đáng kể chi phí lao động, nâng cao năng suất và đặc biệt là tạo sự đồng đều về chất lượng sản phẩm.
Tại xã Tân Cương, vùng chè nổi tiếng nhất của Thái Nguyên, hiện có 643ha chè, trong đó diện tích kinh doanh đạt 615ha với 68 hợp tác xã, doanh nghiệp và cơ sở sản xuất chế biến.
Nhờ đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ và thiết bị hiện đại, nhiều đơn vị đã nâng giá trị sản xuất chè lên khoảng 2,5 tỷ đồng/ha mỗi năm, mức doanh thu rất cao đối với sản xuất nông nghiệp.
Nếu như trước đây sản phẩm chè chủ yếu được tiêu thụ thông qua thương lái hoặc các kênh bán hàng truyền thống thì hiện nay nhiều đơn vị đã chủ động tiếp cận khách hàng trên môi trường số.
Các chương trình tập huấn về chuyển đổi số, thương mại điện tử, xây dựng thương hiệu và xúc tiến thương mại đã giúp doanh nghiệp thay đổi tư duy kinh doanh, chú trọng hơn đến việc xây dựng hình ảnh và mở rộng thị trường.
Nhiều hợp tác xã đã đầu tư website riêng, xây dựng fanpage, ứng dụng livestream bán hàng và tham gia các sàn thương mại điện tử để tiếp cận khách hàng trên phạm vi cả nước.
Đại diện HTX trà Sơn Dung cho biết, nguồn hỗ trợ từ chương trình khuyến công đã giúp đơn vị đầu tư máy móc chế biến hiện đại, nâng cao chất lượng sản phẩm và ổn định sản xuất. Hiện HTX duy trì ba dòng sản phẩm chủ lực gồm trà Đinh, trà Tôm nõn và trà Móc câu với doanh thu khoảng 6 tỷ đồng mỗi năm.
Trong khi đó, HTX chè Hảo Đạt được xem là một trong những mô hình điển hình về ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số trong ngành chè. Hiện đơn vị áp dụng công nghệ ở hầu hết các khâu từ sản xuất đến tiêu thụ.
Nhờ đó, HTX sở hữu hai sản phẩm OCOP 5 sao cấp quốc gia và đạt doanh thu hơn 50 tỷ đồng trong năm 2025. Đáng chú ý, khoảng 30% sản lượng sản phẩm của HTX được tiêu thụ thông qua các sàn thương mại điện tử.
Theo Hội Chè Thái Nguyên, những năm gần đây tỉnh đã ban hành nhiều cơ chế, chính sách nhằm thúc đẩy phát triển ngành chè giai đoạn 2025-2030. Bên cạnh việc hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư công nghệ, địa phương còn tập trung xây dựng thương hiệu, phát triển sản phẩm OCOP và nâng cao năng lực cạnh tranh của các đơn vị sản xuất.
Nhiều sản phẩm chè của tỉnh hiện đã đạt từ 3 đến 5 sao OCOP, từng bước khẳng định vị thế trên thị trường trong nước và quốc tế.
Đặc biệt, việc triển khai Nghị quyết số 06/2025/NQ-HĐND về hoạt động khuyến công và Nghị quyết số 11-NQ/TU về phát triển ngành chè Thái Nguyên giai đoạn 2025-2030 đang tạo nền tảng quan trọng cho quá trình chuyển đổi của toàn ngành.
Theo mục tiêu đề ra, đến năm 2030 Thái Nguyên sẽ duy trì diện tích chè khoảng 24.500ha, sản lượng chè búp tươi trên 300.000 tấn và tổng giá trị sản phẩm từ cây chè đạt khoảng 25.000 tỷ đồng. Để hiện thực hóa mục tiêu này, ngành Công Thương tỉnh xác định tiếp tục ưu tiên hỗ trợ lĩnh vực chè gắn với chuyển đổi số, sản xuất xanh và mở rộng thị trường tiêu thụ.
Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, chuyển đổi số không chỉ là xu hướng mà đang trở thành yêu cầu tất yếu đối với ngành chè Thái Nguyên. Việc ứng dụng công nghệ vào toàn bộ chuỗi giá trị sẽ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm, tăng tính minh bạch, củng cố niềm tin của người tiêu dùng và mở ra nhiều cơ hội tiếp cận thị trường mới. Từ những đồi chè truyền thống, ngành chè Thái Nguyên đang từng bước viết nên câu chuyện phát triển mới, nơi công nghệ và giá trị văn hóa cùng song hành để nâng tầm thương hiệu chè Việt trên thị trường trong nước và quốc tế.